Górujące nad Insbruckiem wzgórze Bergisel to świetny punkt widokowy na miasto, ale również miejsce historyczne. To tutaj chłopska armia pod wodzą Andreasa Hofera mężnie biła się w czasach napoleońskich za austriacki Tyrol. Robert zjeżdża do miasta, wspomina zimowe Igrzyska Olimpijskie 1976, które się tu odbyły, zwiedza cesarski Hofburg i zagląda na brunch do restauracji z nowoczesną kuchnią. Gulasz z polentą czy Wiener Schnitzel to z kolei dania tradycyjne, których można spróbować w gospodzie działającej na starym mieście od 1536 roku. Własną sztukę kulinarną Robert prezentuje na przykładzie cielęcej wątróbki po tyrolsku.
Lienzer Dolomiten i Dolina Drawy – to geograficzne wyznaczniki wschodniotyrolskiej krainy mniej u nas znanej niż choćby narciarski Tyrol Południowy, stanowiący dziś część Włoch. Pierwszym celem podróży jest górskie schronisko Dolomiten Hütte, które oferuje nieziemskie widoki i tradycyjną kuchnię. Robert zamawia serowe kluski Käsespätzle, a sam na tarasie z widokiem na Spitz Kofel gotuje Osttiroler Gerstensuppe czyli krupnik z pęcaku. Słynny miejscowy sznaps powstaje w rodzinnej destylarni, która przerabia owoce z przydomowego sadu. Kolejne etapy podróży to główne miasto doliny – Lienz (nie mylić z Linz) – i stacja narciarska Kals am Grossglockner, u stóp najwyższego szczytu Austrii.
Zimowa podróż rozpoczyna się w tyrolskiej dolinie Sellrein. Droga wznosi się coraz wyżej, by dotrzeć do mało u nas znanej stacji narciarskiej Kühtai. To kameralny ośrodek założony w miejscu dawniej odludnym, gdzie nie wypasano już nawet owiec. Robert zjada narciarskie śniadanie i wjeżdża kolejką na wysokość prawie 2500 m, by podziwiać panoramę Alp Oeztalskich. Sprawdza menu restauracji na stoku i odwiedza najstarszy dom w Kühtai, dawny pałacyk myśliwski, dzisiaj hotel, w którym bywał cesarz Franciszek Józef. W menu dnia m.in. pączek z kiszoną kapustą, Schlutzkrapfen i knedelki ziemniaczane ze szpinakiem, które Robert przygotowuje własnoręcznie.
Południowe zbocza Karpat schodzące wprost na Wielką Nizinę Węgierską – ten majestatyczny widok definiujący Zakarpacie najlepiej podziwiać z zamku Palanok. Dawna twierdza książąt siedmiogrodzkich usadowiła się pod miastem Mukaczewo, przez tysiąc lat znanym jako Munkács. Otoczony węgierskimi tradycjami Robert Makłowicz robi zakupy na miejskim targu i gotuje na głównym placu Mukaczewa „paprikás csirke” czyli paprykarz z kurczaka. Następnie rusza w Karpaty, podziwia wodospad Szypot i próbuje miejscowych szaszłyków. Ich różnorodność, nieznana w Polsce, to ślad dawnej przynależności Ukrainy do ZSRR, którego kuchnię wzbogacały narody kaukaskie, szaszłykowi arcymistrzowie. Degustacja w restauracji Bogracz nie może się obejść bez tytułowego kociołka i innych zakarpackich przysmaków.
Te dwie graniczne rzeki wyznaczają trasę kolejnej podróży Roberta Makłowicza po ukraińskim Zakarpaciu. Sąsiadujący ze Słowacją Użhorod jest stolicą regionu. Szczyci się wspaniałym Zamkiem Komitackim z czasów węgierskich Andegawenów, w którym Robert odnajduję winiarnię i smaczny trop do wołowiny przyrządzanej po madziarsku. W skansenie pod zamkiem można zobaczyć autentyczne chaty m.in. Bojków i Hucułów, górskich ludów zamieszkujących dzisiejszą Ukrainę. Łączy je namiętność do mamałygi z bryndzą i skwarkami, znanej tu jako „banosz”. W mieście Czop nad Cisą, zgodnie brzmią nazwy „halászle” i „ribna juszka” oznaczające zupę rybną. Robert asystuje przy jej gotowaniu w towarzystwie ukraińsko-węgierskim. Odwiedza też miasta Berehowe, winiarskie Mużjewo i Chust oraz próbuje słynnych klasztornych serów z Rakoszyna.
Górska kraina inspirująca artystów nie mniej niż Podhale, „odkryta” jako cel turystycznych wypraw w dawnej Galicji, to dziś część karpackiej Ukrainy. Nadal jest pełna tradycyjnych strojów, muzyki i huculskich smaków, takich jak sery czy banosz – klasyczna mamałyga z bryndzą. Ale współczesna Huculszczyzna kładzie też nowy asfalt na drogach i buduje nowoczesne stacje narciarskie: Bukovel to największy taki ośrodek we Wschodniej Europie. Robert Makłowicz, uzbrojony w galicyjskie przewodniki, odwiedza też kurort Jaremcze nad malowniczym Prutem, zwany huculskim Zakopanem. Podziwia skałę zbójnika Dobosza, którą pamięta z dzieciństwa. Zagląda do Worochty z pocztówkowymi cerkwiami i słynnym wiaduktem kolejowym. W 1939 roku prowadził on do granicy polsko-węgierskiej i był drogą ucieczki wielu naszych rodaków.
W czasach I Rzeczypospolitej pogranicze polsko-mołdawskie, gdzie „za króla Olbrachta wyginęła szlachta”. Znane dziś wielu Polakom jedynie z takich adresów jak Kołomyja, Kuty czy Żabie, które zresztą zmieniło nazwę na Wierchowina. Robert Makłowicz pokazuje nam wspaniały krajobraz krainy nad Czeremoszem, śniadanie w górski hotelu i obiad w wiejskiej tradycyjnej kolibie. Zdradza przepis na miejscową gribną juszkę, zupę grzybową, którą gotuje własnoręcznie w pokuckim plenerze. Zawiera bliższą znajomość z czworonożnymi bohaterami regionu: koniem huculskim i krową rasy simentalskiej. Odwiedza żywe muzeum instrumentów muzycznych i po nitce do kłębka wędruje od sprzedawanych na przydrożnym płocie wełnianych pledów do warsztatu tkackiego w wiejskiej chacie. Na cmentarzu w Kutach odnajduje kogoś ze swoich przodków…
„Mały Wiedeń wschodu” – spacer głównym deptakiem Czerniowiec udowadnia, że nie było to określenie na wyrost. Rozkwitłe w czasach Austro-Węgier miasto było wyjątkowym w skali europejskiej wielokulturowym skupiskiem Ukraińców, Niemców, Żydów, Rumunów, Polaków, Węgrów, Ormian, a nawet Turków. Do dzisiaj widać tu ślady tej mozaiki: kwartał żydowski, dawne łaźnie tureckie, wielojęzyczne nazwy miasta w bruku promenady, ulica polskiego burmistrza Kochanowskiego czy tzw. domy narodowe: niemiecki, żydowski, rumuński, polski. Na wzgórzu nad miastem Robert przyrządza rumuńską z pochodzenia tokanicę, odkrywa najmłodszy pomnik cesarza Franciszka Józefa, degustuje lokalne dania obowiązkowe w tradycyjnej restauracji, rozmawia z byłym gubernatorem o Habsburgach, a z polskim księdzem o Polakach w dzisiejszych Czerniowcach.
Mekong to największa i najważniejsza w regionie, ale nie jedyna, rzeka przepływająca przez stolicę Kambodży. Turyści mają ciekawy wybór: spacery licznymi bulwarami albo rejs łodzią. Robert Makłowicz wybiera obie opcje i dokłada do nich trzecią: rajd po miejskich targach, których w Phnom Penh nie brakuje. Na jednym kupuje naczynia do gotowania, na drugim przebiera w wiktuałach, na trzecim podziwia kolonialną francuską architekturę. Azjatycki miejski żywioł łatwo też znaleźć na ulicach, pełnych straganów handlowych, stoisk kulinarnych, a nawet zaimprowizowanych salonów fryzjerskich. Robert zamawia drinka w historycznym Klubie Zagranicznych Korespondentów, słynną zupę Tom Yum Kung w restauracji o tej samej nazwie, odwiedza pałac królewski i gotuje wieprzowinę w karmelu z jajkami na twardo.
Kambodża nie może zaoferować amatorom podróży wygodnych połączeń kolejowych ani sieci autostrad. Od czego jednak azjatycka pomysłowość? Robert Makłowicz pokonuje prawie 600 km trudnej drogi ze stolicy do miasta Ban Lung na wschodzie kraju… nocnym autobusem z kuszetkami! Na miejscu je śniadanie i zmienia środek lokomocji. Wsiada na skuter i rusza w nieznane. W przydrożnym sklepiku znajduje domowy pieprz i równie domową wódkę ryżową. Na historycznym szlaku Ho-Chi-Minha, w niegdysiejszej dżungli, którą zniszczył napalm, przypomina wydarzenia wojny wietnamskiej i ogląda plantację nerkowców. Kolejna przydrożna plantacja to drzewa kauczukowe; kilka kilometrów dalej „biedaszyby” kopalni cyrkonów i wioska bez prądu, z fast foodem sprzedawanym z barowego tuk-tuka. Przepis dnia w wykonaniu Roberta: sałatka z zielonego mango.
Bajkowy, proekologiczny adres wakacyjny z basenem i drewnianymi domkami typu bungalow – to baza wypadowa Roberta Makłowicza, który zamierza odwiedzić najciekawsze miejsca najsłabiej zaludnionej i najmniej nowoczesnej prowincji kambodżańskiej, położonej przy granicy z Wietnamem i Laosem. Wspaniały wodospad Ou’sien Lair, wulkaniczne jezioro Yeak Laom, w którym można zażywać słodkowodnych kąpieli, zielone kiście pieprzu na plantacji i egzotyczny krajobraz wokół – to cuda natury. Sałatka z papai, zupa Tom Yum, domowy makaron z owocami morza – to cuda miejscowej kuchni. Zupa Samlar Kako – to danie, które Robert przyrządza własnoręcznie. Ryżowy destylat o intrygującej nazwie „sra klang” – to z kolei cud lokalnego domowego gorzelnictwa. Na zdrowie!
Kolejne miejsca na drodze tego odcinka, w których pojawia się Robert Makłowicz, to gotowe pocztówki. Kambodżańska prowincja i żniwa ryżowe na płaskim, podmokłym polu z palmami cukrowymi, skryte w lesie ruiny miasta z czasów królestwa Czenla (VII w.), „daleko od szosy” położona wioska, w której nigdy wcześniej nie gościł przybysz z Europy – miejscowi pieką dla niego prosiaka na ruszcie i urządzają huczne przyjęcie z muzyką. Wreszcie najbardziej emblematyczna pocztówka z Kambodży: kompleks świątynny Angkor Wat, jedna z największych atrakcji turystycznych Azji i całego globu. Obok niej miasto Siem Reap, w którym jest wszystko dla turystów, nawet pieczone pająki i larwy. Robert wybiera jednak bakłażany po kmersku z ryżem i smażony makaron, a sam gotuje wieprzowinę z imbirem po kambodżańsku.
Nazwa Koh Kong ma trzy znaczenia: to nadmorska prowincja przy granicy z Tajlandią, główne miasto tej prowincji oraz most, łączący nadgraniczny kambodżański półwysep z resztą kraju. Robert Makłowicz zagłębia się w temat owoców morza łowionych w Zatoce Tajlandzkiej: niemal osobiście odbiera je z kutra rybackiego i degustuje w portowej jadłodajni. Osobiście też gotuje tajską z pochodzenia zupę Tom Yum Kung z krewetkami. Crab House to restauracja wśród lasów namorzynowych po drugiej stronie mostu, której menu łatwo przewidzieć. Robert zamawia tam kraba w sosie curry i rybę smażoną z imbirem. Wodospad Tatai w dżungli Gór Kardamonowych, w której ukrywali się Czerwoni Kmerzy po upadku ich zbrodniczego reżimu, nastraja Roberta do ważnych podsumowań historycznych. Cały czas czuwa nad nim Czarny Budda ze wspaniałej „oskarowej” świątyni w Pak Klang.
Swoją pierwszą od lat podróż po Polsce Robert Makłowicz rozpoczyna symbolicznie – w miejscu chrztu państwa Piastów na Ostrowie Lednickim, między Poznaniem a Gnieznem. Na szlaku dalszej podróży przez Wielkopolskę odwiedza miasto „mniej oczywiste”, Wolsztyn. Słynna parowozownia czy dawny gabinet lekarski noblisty Roberta Kocha wyglądają niemal tak, jak sto lat temu. Inne miejscowe atrakcje znajdujemy na talerzu: chłodnik wielkopolski, zraz oraz kaczka po poznańsku. Świeżo wyłowiony w rzeczce przy Jeziorze Wojnowskim węgorz jest podstawą dania, które Robert przygotowuje razem z miejscowym rybakiem. Jest też menu z górnej półki w dawnym majątku Mielżyńskich: zupa rakowa, schab ze świni złotnickiej i słodkie ulipki.
Zboże i ziemniaki na polach, olej w tłoczniach, piwo w browarach, lipy wzdłuż alei, nawet zielenina w ogrodzie warzywnym – w Wielkopolsce wszystko musi być porządne i na miejscu. Bardzo porządne jest piwo z Grodziska Wielkopolskiego, znane już w średniowieczu jako „grodzisz”, a w XIX wieku słynne w Niemczech i reszcie świata pod marką „Graetzer Bier”. Porządny i bardzo zdrowy jest olej rydzowy – nie tłoczony bynajmniej z rudych grzybów. Arcyporządne były wielkopolskie folwarki, które znów się odradzają, jak ten w Wąsowie. Wyjątkowo porządne i smaczne są kulinarne specjały wielkopolskie: ser smażony, pyry z gzikiem, leberka, bułczanka i inne tradycyjne wędliny, sery grądzkie, rolada z lina czy zupa z młodego bobu.
Cigacice, Górzykowo, Gryżyna, Budachów, Krosno Odrzańskie i Gostchorze – oto adresy, które wyznaczają trasę nadodrzańskiej podróży Roberta Makłowicza. W czasie rejsu barką po rzece krakowski smakosz podgląda w czystej wodzie szczeżuje i degustuje jagnięcinę z rusztu z miejscowymi dodatkami. Odwiedza jedną z pierwszych winnic w III RP, podziwia urodę jej stoków oraz klasę produkowanego tam rieslinga. W pałacu myśliwskim Hohenzollernów odnajduje autograf cesarza Wilhelma; na zamku Piastów śląskich wspomina dwóch Henryków: Brodatego i Pobożnego. Przyrządza ekologiczną sałatkę w ogrodzie sferycznym, a na koniec odkrywa nad Odrą wino typu szampańskiego oraz włoskie wędliny.
Kraina winem płynąca – tak wyglądały okolice Zielonej Góry w niezbyt odległych czasach, kiedy miasto nosiło jeszcze nazwę Grünberg in Schlesien. Dzisiaj, po latach PRL-owskiej zapaści, odradzają się uprawy winorośli i produkcja wina. Robert Makłowicz przypomina historię, a w wiosce Łaz pokazuje teraźniejszość lubuskiego winiarstwa, wspieranego przez władze samorządowe. Zbaczając ze szlaku pinot blanc i pinot noir, trafia do producenta kozich serów w Milsku oraz na ogromne pastwisko półdzikich krów mięsnej rasy Hereford. Do menu odcinka włącza dania z wołowiny: zraz z salsą z kiszonek, policzki wołowe w czerwonym lubuskim winie i antrykot, który przyrządza własnoręcznie.
Połoniny, wzgórza, rozległe widoki, dzika natura, autentyczni węglarze, ruiny cerkwi i wsi, w których kiedyś żyli Bojkowie i Łemkowie. Takie Bieszczady odnajduje Robert Makłowicz w drugiej dekadzie XXI wieku. Ale znajduje też nowych mieszkańców, często emigrantów z dużych miast, prowadzących piękne gospodarstwa agroturystyczne, stadniny koni, organizujących turystykę kwalifikowaną i pielęgnujących miejscowe tradycje kulinarne. Kociołek pasterski z baraniną i fasolą „piękny jaś”, hryczanki, fuczki i knysze, jagnięcina i krówki piwne – oto bieszczadzkie propozycje do jedzenia. Z niejadalnych – drezyny rowerowe i węgiel drzewny prosto z retorty. Po prostu, wyjedźcie w Bieszczady!
Wolne miasto królewskie – takie dumne miano nosiło Krosno w czasach króla Jana Kazimierza i królewskiego serwitora Roberta Portiusa – Szkota, który bronił miasta przed Szwedami i dorobił się majątku na imporcie win z Węgier. Tradycje wyrobu krośnieńskiego szkła są dużo młodsze, ale nie mniej sławne. Robert Makłowicz ogląda hutników przy pracy i na ich prośbę dostarcza im… świeżego pstrąga. Po co? To trzeba zobaczyć! W podkrośnieńskiej Komborni Robert poznaje wino stworzone na polecenie Nicolae Ceaușescu, w Niżnej Łące wchodzi w bliski kontakt z pszczołami i miodem spadziowym jodłowym, a w Mszanie wizytuje produkcję kozich serów. Korzystając z tych spożywczych dóbr, własnoręcznie przyrządza placki proziaki z kozim twarogiem i miodem spadziowym.
Te niewysokie góry przyciągają ludzi wysokiej kultury kulinarnej z różnych części Polski. Robert Makłowicz kosztuje wyrobów agroturystyki w Daliowej; podają tam regionalne gołąbki z ryżem i grzybami, kluski kudłate, pierogi czewiczki i giczkę koźlęcą. W uzdrowisku Wysowa inni napływowi miłośnicy dobrej kuchni raczą gości rydzami we wszelkiej postaci oraz specjałami dawnej kultury żydowskiej. Robert docenia gęsie pipki, pierogi kreplach, gołąbki choliszki czy sernik pascha. Odwiedza Jasło, Ciężkowice i Zborowice – tam kolejna dobra kuchnia, a w niej pierogi z fasolą, z kaczką i domowy barszcz. Oraz miejscowe wino! Beskid Niski ma ich więcej, np. te z winnicy w Gliniku Średnim. Dawna Galicja żyje też własną dawną historią: grupa militarnych rekonstruktorów odtwarza realia Bitwy Gorlickiej 1915 roku.
Wieś Ochotnica (Górna i Dolna) należy do najdłuższych w Polsce. Nad nią rozciągają się gorczańskie hale, na których wypasa się owce i na miejscu wyrabia z ich mleka oscypek, bundz, żętyce oraz miejscowy serowy specjał, brusek ochotnicki. Robert Makłowicz przygląda się całej procedurze w miejscowej bacówce. Przypomina wojenną historię Gorców, działające tu silne oddziały AK i hitlerowskie represje, jakie spadły na wieś. Regionalne menu w miejscowej restauracji obejmuje wiele pozycji, które trudno znaleźć gdzie indziej. Na stole ląduje jucha ochotnicka, kapusta zasmażana z bobem, sapka ze skwarkami, baranina z pęcakiem czy moskole. Aby dotrzeć do Łącka, Robert przeprawia się czółnem przez Dunajec. W łąckich sadach podziwia dojrzałe owoce i przyrządza polędwiczki wieprzowe nadziewane śliwkami w śliwowicy. Na deser – legalne łąckie destylaty.
Morskie wybrzeże Belgii ma ok. 70 km długości. Biegnie wzdłuż niego najdłuższa linia tramwajowa nanświecie. Jednym z najważniejszych przystanków na tej trasie jest Ostenda, kurort znany już w XIX wieku, wylansowany przez samego króla Belgów. Robert Makłowicz, idąc śladami pana Esika z wiersza Boya-Żeleńskiego, ogląda tam molo, dworzec kolejowy, kasyno i „największy na świecie parawan plażowy”. Unikatem w skali całego Morza Północnego jest konny połów krewetek w miejscowości Oostduinkerke. Te i inne owoce morza oferują w wielkim wyborze sklepy rybne i restauracje w Nieuvport. Robert próbuje małży z frytkami i wyrusza do holenderskiego Yerseke, skąd większość zjadanych w Belgii mięczaków pochodzi. Przyrządza tam małże na sposób tajski oraz hiszpański.
Co ciekawego można znaleźć na flandryjskiej prowincji? Robert Makłowicz udowadnia, że jest tego sporo: owocowo-warzywne moktajle, zupa rybna waterzooi, fabryka nugatu, proekologiczny parking przesiadkowy czy doskonała wieprzowina rasy Rud Nock. Również na prowincji zwiedza wspaniałą prywatną ekspozycję, przedstawiającą wysiłek wojenny Polaków i Kanadyjczyków, którzy wyzwalali tę część Belgii spod hitlerowskiej okupacji. Wspomnienie wojny, choć już innej, powraca w mieście Ieper, które znamy pod francuską nazwą Ypres. Jego okolice były sceną tragicznych walk, które pochłonęły setki tysięcy ludzkich istnień. Dziś w miejscowości Pasendale życie płynie spokojnie. Można tu skosztować doskonałych serów, z których Robert przyrządza cykorię w sosie serowym.
Ozdobą Gandawy i jej pierwszym ważnym budynkiem był zamek hrabiów flandryjskich Gravensteen, który do dzisiaj góruje nad starym miastem. Robert wyjaśnia zagadkę jego formy i zagłębia się w gąszcz ulic, mostów i kanałów, przy których stoją okazałe domy cechowe, świadectwo dawnej potęgi Gandawy, miasta tkaczy i kupców. Miejscową słodką specjalność „cuberdon” można kupić na ulicznych straganach, musztardę w sklepie przypominającym aptekę, jałowcówkę genever w barze, a prawie wszystkie inne lokalne produkty spożywcze w dawnej hali mięsnej Vleeshuis. Antwerpia wita nas klopsikami w sosie z cykorii i porów, które Robert gotuje nad brzegiem Skaldy. Następnie prowadzi nas pod ratusz, na zjawiskowy dworzec kolejowy, do słynnej dzielnicy diamentów i do domu Rubensa.
W średniowiecznej Brugii, głównym ośrodku Flandrii Zachodniej, wiele miejsc wygląda niemal tak samo, jak 500 temu, gdy było to jedno z najbogatszych miast Europy. Robert podziwia brugijskie rynki, bo są aż dwa: Markt i Burg. Pod pomnikiem tkacza i rzeźnika wspomina dzielnych mieszczan, którzy w XIV wieku pobili francuskie rycerstwo Filipa Pięknego i obronili swoją wolność. Obowiązkowe punkty brugijskiego programu to rejs łodzią po słynnych kanałach, spotkanie z Białą Madonną Michała Anioła, sklepy z czekoladą przypominające salony jubilerskie i szklanka piwa (do wyboru, do koloru) w jednym z miejskich browarów. Na stole m.in. pomidory nadziewane krewetkami z majonezem i awokado oraz krokiety z krewetek.
Pierwszym bohaterem na historycznym szlaku Roberta Makłowicza po południowej Istrii jest Josip Broz Tito. Przywódca socjalistycznej Jugosławii wybrał na jedną ze swoich rezydencji Wyspy Briońskie. Przyjmował tam zagranicznych gości, którzy przywozili mu prezenty: żywe zwierzęta ze swoich krajów. Wiele z nich oraz pamiątki po marszałku można do dzisiaj obejrzeć w na wyspie Veli Brijun. Robert cofa się do czasów starożytnych i w pobliskiej Puli zwiedza amfiteatr rzymski z I wieku. Próbuje wykwintnych dań w restauracji Amfiteatar, a sam gotuje w porcie gulasz z makaronem fuži – przysmak oficerów marynarki wojennej Austro-Węgier, stacjonujących w tamtejszej bazie na początku XX wieku. Jednym z nich był Polak z Galicji, Bogumił Nowotny, któremu Robert poświęca osobny rozdział swoich opowieści. Listę historycznych spotkań zamykają James Joyce i… dinozaury.
Co może z równym powodzeniem udawać Francję i norweski fiord? Istria, oczywiście. To tam kręcono „Złoto dla zuchwałych” i „Długie łodzie Wikingów”, żeby wymienić tylko te dwa tytuły. Robert Makłowicz odwiedza oba miejsca – miasteczko Vižinada i Zalew Limski – oraz kilka innych adresów w okolicy, które wyglądają jak gotowe plany filmowe. Starożytny Poreč z bizantyjską bazyliką, miniaturowy wenecki Novigrad, toskańskie z urody winnice w Narduće – oto istryjskie żywe kino. Równie atrakcyjne kulinarnie: ostrygi prosto z morza, brodet vel brodetto z ryb morskich czyinna wersja tego dania, z kurczakiem, którą Robert przyrządza własnoręcznie. Nie zapomina też o dwóch żelaznych pozycjach istryjskiego stołu: to sery i pršut, surowa dojrzewająca szynka wieprzowa. Ich wyrób podglądamy u najlepszych miejscowych producentów.
Przez ponad 500 lat Istria należała do Republiki Weneckiej. Widać to doskonale w jednym z najpiękniejszych miast półwyspu, nadmorskim Rovinju. Robert docenia lokalne piękno również na talerzu: kozi ser z popiołem czy boczek wieprzowy z kremem z selera. Sam przyrządza na przystani promowej risotto z zielonymi szparagami. Kilka minut trwa rejs promem z Rovinja na Wyspę Świętej Katarzyny, gdzie Robert odnajduje ślady wielkiego Polaka, hrabiego Korwina-Milewskiego, miłośnika sztuk pięknych. Tropem szparagów udajemy się na łąkę przy gaju oliwnym, gdzie rosną one w formie dzikiej, jak najbardziej jadalnej. Trafiają na patelnię jako dodatek do fritaty, którą smaży właścicielka gaju i producentka oliwy. Na koniec spotkanie z Giacomo Casanovą w miasteczku Vrsar (za jego czasów Orsaro) i mocno kulinarne święto rybackie nad morzem.
Kamienne miasta środkowej Istrii, położone na szczytach samotnych wzgórz, Robert Makłowicz przyrównuje do wysp oblanych morzem. Odwiedzamy maleńki Draguć, kryjący XVI-wieczne freski i monumentalny Motovun, górujący nad doliną rzeki Mirny. W czasach weneckich była to Montona, która dostarczała metropolii budulca w postaci drewna dębowego i bloków skalnych z miejscowych kamieniołomów. Dostarczała również dziczyzny z lasów, których we wnętrzu półwyspu nie brakuje. W tych dębowych lasach są również… trufle. Robert wyrusza na ich poszukiwanie w towarzystwie miejscowej specjalistki i dwóch szkolonych psów. Sukces wieńczy dzieło: Robert może ugotować gnocchi z truflami. W karcie dań ponadto domowe kluski pljukanci, wołowina boškarin, polędwiczki wieprzowe i gruszki w winie teran.
Drugi co do wielkości fiord Norwegii udzielił nazwy całemu regionowi, słynącemu z pięknych widoków, wodospadów i owoców. Z tych ostatnich robi się doskonałe soki, słodkie przetwory oraz cydry. Robert Makłowicz podziwia kwitnące sady, bierze udział w degustacji cydrów w Utne i odwiedza kurną chatę Wikingów, którzy jabłecznika jeszcze nie znali, a raczyli się piwem I miodem pitnymi. Oglądamy wodospad Voringsfossen, górską rzekę Biorejo, która go tworzy i zaporę hydroelektrowni – ekologicznej, rzecz jasna. Robert gotuje nad fiordem troć z jabłkiem i sosem curry, próbuje krabów z bufetu owoców morza oraz wypieków z jabłkami z rodzinnej przetwórni w Steinstø.
Morze, połowy I dania rybne – to cały rozdział norweskich tradycji, którymi zajmuje się Robert Makłowicz. Bierze udział w połowie krabów, odwiedza rybne delikatesy, a na obiad je dorsza smażonego z estragonem I przegrzebki z zielonymi szparagami. Na drugim biegunie norweskich tradycji czeka mięso renifera pieczone w… ziemi. Robert asystuje w tej prastarej procedurze I zachwyca się jej rezultatem. Mięso z renifera posłuży mu do przygotowania ragout przed schroniskiem górskim, bo chodzenie po górach to kolejna norweska tradycja. Ich listę uzupełnia piwo z mikro-browaru oraz wełniane swetry w arcynorweskim stylu.
Jak ważny dla Norwegów jest dzień 17 maja, dowiadujemy się odwiedzając z Robertem Makłowiczem dawną stolicę kraju, Bergen. Podglądamy przygotowania do obchodów święta narodowego i przemarsz ulicami miasta patriotycznej parady. Robert podziwia tradycyjne stroje ludowe bunad i ocenia ofertę świątecznych stoisk kulinarnych: hanzeatycki labskaus, szynkę z baraniny, hot-dogi z renifera, gyros z łosiny oraz owoce morza, z których Bergen słynie w całym świecie. To opinia pani burmistrz, z którą Robert rozmawia na wzgórzu Fløyen. Potwierdza ją, degustując mus z przegrzebków i halibuta w restauracji prowadzonej przez potomków Edvarda Griega, a sam przygotowuje słynną bergeńską specjalność z dorsza – plukkfisk.
Schodząc z Kopca Unii Lubelskiej, górującego nad dawną stolicą austro-węgierskiej Galicji, Robert Makłowicz odnajduje wspaniałe atrakcje turystyczne i kulinarne już w samym lwowskim rynku. Działająca w ratuszu kawiarnia Grand Cafe Leopolis jest godna arcyksięcia, bar nalewkowy Pijana Wiśnia budzi pozytywne skojarzenia z lizbońską ginjinhą, historyczne kamienice w rynku pamiętają polskich królów, a jedną z młodszych zajmowała rodzina Baczewskich, dostarczająca gatunkowych spirytualiów na dwór cesarki. Wielokulturowa lwowska kuchnia oferuje m.in. wieprzowe żeberka, wareniki z ziemniakami, lemburgery, owoce Morza Czarnego i ormiański chłodnik tanow, który Robert przyrządza osobiście.
Kolejna podróż ukraińska rozpoczyna się w najsłynniejszym uzdrowisku tego kraju, Truskawcu. Oprócz wody Naftusia i zabiegów balneologicznych Robert Makłowicz odnajduje tam chleb pieczony w brat-rurze na liściach kapusty, strudle i torcik truskawkowy. Jako dietetyczne danie dla kuracjuszy proponuje duszone bakłażany, które przyrządza w parku zdrojowym. Następne zachwyty kulinarne czekają we Lwowie: paluszki ziemniaczane z prawdziwkami, banosz (mamałyga), bogracz (zupa gulaszowa), krowianka (kiszka) i wybór dań popularnej w byłym ZSRR kuchni gruzińskiej. Na zakąskę do piwa podają pieczony szpik kostny, a w kawiarni Szkockiej nadal można wypić kawę z koniakiem, jaką przed wojną zamawiali tu wybitni matematycy z Politechniki Lwowskiej.
Tropem literackich bohaterów Josefa Rotha docieramy z Robertem Makłowiczem „na koniec świata” – do miasta Brody, wschodniego pogranicza dawnej Galicji, w którym pisarz się urodził. Bardziej odległą przeszłość odnajdujemy w Podhorcach, pocztówkowej pamiątce po polskiej magnaterii, gdzie Robert gotuje zupę sprzed wieków – barszcz zielony. W górskiej kolibie w Karpatach kosztujemy wędzonego pstrąga, policzki i flaczki cielęce, pierogi z rybą i boczkiem oraz dziczyznę aromatyzowaną szyszkami. W drodze do Lwowa odwiedzamy nagradzaną na międzynarodowych konkursach ekologiczną pasiekę w Stebnyku. Przed finałem będzie jeszcze pieczony prosiak, papryczki faszerowane serem, cielęcina w sosie musztardowym i trzy oryginalne ciastka z kawą.
Miasto Ałmaty, w czasach radzieckich znane jako Ałma Ata, nie jest już stolicą Kazachstanu. Nadal jednak pozostaje największą aglomeracją w kraju i nadal jest bajkowo położone u stóp wyniosłych gór Tien Szan. Zjeżdżając kolejką linową ze stacji narciarskiej do miasta, Robert Makłowicz odkrywa jego kulinarne wizytówki. Zielony Bazar kusi spożywczymi specjałami Azji Środkowej, ale też… koreańskimi – za sprawą przesiedlonych tu w latach czasach stalinowskich Koreańczyków z Dalekiego Wschodu. Pilaw zapiekany w cieście to danie w restauracji Navat, która nazywa się tak samo, jak miejscowy deser – krystalizowany sok z winogron. Przepis na baranią kułyrmę Robert podaje i realizuje osobiście przed kamerą.
Po śniadaniu w hotelu Robert wyrusza na wyprawę, której celem jest jeden z przyrodniczych cudów Kazachstanu – Kanion Szaryński. W drodze podziwia rozległe krajobrazy i posila się baranimi szaszłykami pieczonymi na wiejskim ruszcie. Po terenowym rajdzie przez kanion rzeki Szaryn świetnie smakuje domowego wyrobu kumys z kobylego mleka, sprzedawany w przydrożnej jurcie. Oglądamy popisy jazdy konnej w wykonaniu kazachskich dżygitów. Poznajemy tradycyjne dania z koniny i baraniny: besparmak i syrne. Na stole pojawiają się też świeże pstrągi i baranina po tałgarsku. Robert wspina się nad wysokogórskie jezioro, żeby przyrządzić tam klasyczny pilaw – tylko dla orłów!
Miasta Turkiestan i Szymkent leżą przy słynnym w średniowieczu Jedwabnym Szlaku. Również dzisiaj ta okolica urzeka orientalną egzotyką. Wielbłądy na stepie to tutaj całkiem zwyczajny widok. Robert próbuje wielbłądziego mleka, którego walory zdrowotne wprost trudno przecenić. Mauzoleum Hodży Jasawiego, żyjącego w XII wieku islamskiego mistrza duchowego, wzniesione przez Timura vel Tamerlana, to perła architektury całego Kazachstanu. Duże wrażenie robi też turkiestański bazar, na którym Robert podgląda ręczną produkcję kiełbas z koniny oraz odnajduje nieodzowny w miejscowej kuchni barani łój z kurdiuka owiec rasy kaukaskiej. W menu programu znajdzie się również baranina z bakłażanami, mięsno-makaronowy besparmak, pierożki samsa czy lagman, przypominający włoskie bucatini.
Futurystyczna nowoczesność Astany, stolicy Kazachstanu, która w 2017 r. gościła światową wystawę Expo, a niedawno zmieniła nazwę na Nursułtan, znajduje też swoje odbicie w stołecznym menu. Robert Makłowicz kosztuje dań z repertuaru czołowego szefa miejscowej kuchni, Artioma Kanceva. Są to manty barwione wiśnią i czerwoną kapustą z kaczką i dynią oraz jesiotrem, móżdżek cielęcy z kawiorem, paszteciki z wielbłądziny, a nawet wysokoprocentowy destylat z kumysu. Fast food w centrum handlowym Chan Szatyr to solidny zestaw: barszcz ukraiński, gołąbki, kebab i ryżowy pilaw. Robert gotuje zupę sorpa a la soljanka z koniną i baraniną, a na koniec pokazuje, jak się je pieczone przepiórki.
